Yaşam

‘Şili sosyalizminin yolu’

1973 darbesinin kırkıncı yıldönümü olan 2013’te, Santiago’da Şilililere mikrofon uzatan BBC muhabirleri farklı tepkilerle karşılandı. ABD-CIA kontrolündeki darbenin lideri Augusto Pinochet’nin destekçileri, 11 Eylül 1973’te öldürülen ve iktidardan uzaklaştırılan Salvador Allende’yi “Şili’yi Küba’ya dönüştürmeye çalışan bir komünist” ve “kurma tutkunu” olarak tanımlıyor. 1973-1990 yılları arasında ülkeyi yöneten Pinochet ise onu “Şili’yi Küba olmaktan kurtarıp dünyayla buluşturan asker” ve “ekonomiyi düzelten, yoksulluğu sona erdiren lider” olarak nitelendirdi.

Sosyalist Şilililer ise 1970-1973 yılları arasındaki Halk Birliği hareketini ve Allende dönemini “bitmemiş bir hayal” ve “gözleri ülkede olanların tükettiği bir umut” olarak tanımlıyor. Pinochet onlar için tam anlamıyla bir diktatör. Olaya daha akademik açıdan bakanlar için Allende, İran’ın efsanevi lideri Muhammed Musaddık gibi tekellere karşı mücadele eden ve kaynakları millileştirmeye çalışanların Şili’deki işbirlikçiler tarafından cezasız kalmadığını hatırlatıyor.

Konuya diğer taraftan bakan akademisyenlerden biri de Fransız sosyolog Franck Gaudichaud’dur; Doktora tezini kitap haline getirerek 1970’li yıllarda Şili’de yaşananları “kolektif devrim”, “aşağıdan devrim” ve “yukarıdan kurumsal dönüşüm” süreçlerinin ışığında anlatıyor.

Gaudichaud, 1970-1973’te Şili’de halkın seçtiği sosyalist hükümetin darbeyle devrilmesiyle yaşananları hatırlatırken, ülkenin faşist bir hareket tarafından liberal ekonomik şeride kaydırılmasının nedenlerini sosyolojik açıdan inceliyor. ve tarihsel perspektif.

Kademeli Devrim

Gaudichaud, “Dünyayı Sarsan Bin Gün” alt başlıklı eserinde yalnızca bir tarih yazımına girişmiyor, aynı zamanda Şili’deki sosyalizm deneyimini analiz ederken devrimci hareketin tartışmalarını, eleştirilerini ve dinamiklerini de ortaya koyuyor.

Gaudichaud, Şili sosyalist hareketini ve Allende’nin halk aracılığıyla iktidara yükselişini anlatıyor. Yani 1973’ten Allende’ye ve sosyalist harekete bakarak değil, 1960’lardan darbeye kadar olan bitene eleştirel bir gözle bakıyor. Şili’de halk iktidarının nasıl ve hangi koşullar altında kurulduğunu, direnişini ve dayanaklarını belge, fotoğraf ve tanıklıklarla aktarıyor.

Gaudichaud, ülkede 1930’lu yıllardan itibaren halk ve işçi hareketinin etkin olduğunu, bu gücün 1970’lerde gıda ve kamu hizmetlerine erişim, organize geniş çaplı eylemler gibi taleplerle zirveye ulaştığını; Kendisinin “aşağıdan gelen yaratıcı örgütlenme ve seferberlik biçimlerini incelemek için ‘kurucu halk gücü’ kavramını önerdiğini, kullandığını ve test etmeyi tercih ettiğini” söylüyor.

Yazar, Halk Birliği’nin köklerinin on dokuzuncu yüzyıla kadar uzandığını, Sosyalist Parti ve Komünist Parti ile siyasi temsile ulaştığını, Ulusal İşçi Gıda Konseyi’nin faaliyetleriyle toplumda önemli ölçüde yükseldiğini belirtiyor.

1950’li yıllardan itibaren grev, gösteri ve çatışmalarla şekillenen Şili solu, 1968’de fabrika işgalleri, üniversite eylemleri, yol barikatları gibi uygulamalarla harekete geçerken, madenciler, sanayi işçileri, köylüler ve inşaat personeli ön plana çıktı. Halk Birliği’nin kurulmasında Allende’nin lideri olduğu Şili Sosyalist Partisi’nin yanı sıra Şili Komünist Partisi, Devrimci Sol Hareket ve parlamento dışındaki örgütler de önemli rol oynadı.

Şili 1970-1973, Franck Gaudichaud, Çeviren: Emirhan Oğuz, 336 sayfa, Detay Yayınları, 2023.

Allende’nin 1969’daki başkanlık kampanyası için soldan ve biraz sağdan parti ve kuruluşların oluşturduğu Halk Birliği, siyasi partilerin koalisyonu olarak kuruluyor. Programında madenlerin millileştirilmesi, “kademeli devrim”, birkaç yıl sonra darbeyle yönetime el koyacak silahlı kuvvetlere saygı, anti-emperyalist kalkınma, ulusal reform, sanayi tekellerinin ve bazı bankaların millileştirilmesi gibi hedefler yer alıyor. Kısacası tam bağımsızlık, toplumsal katılım, eşitlik ve adalet şiarıyla Allende’nin başkanlığında bir halk iktidarı hedefleniyor. Bunlara, servetin yeniden dağıtımı ve “üretim savaşı” da ekleniyor.

‘HEGEMONYA KRİZİ’

Gaudichaud, Halk Birliği’nin programda belirtilen hedefler etrafında buluştuğunu ancak uygulamada zorluklarla karşılaştığını hatırlatıyor. Ayrıca siyasi gerginliklerin, personel hareketlerindeki radikalleşmenin ve toplumsal mülkiyet anlaşmazlıklarının Allende’nin ve sendika bileşenlerinin elini zayıflattığını da hatırlatıyor. Mali yükler, üretim zorlukları ve sendikal huzursuzluklar da bu tabloya dahil.

Tezini 1971’den başlayarak Halk Birliği’nin karşılaştığı sorunlar, tartışmalar ve fikir ayrılıkları üzerine kuran Gaudichaud, 1970 ile 1973 ortaları arasındaki olayların bir devrim olup olmadığını sorguluyor, iktidar içindeki çatlakları ve sert politikayı gündeme getiriyor. Allende’ye yakınları tarafından yöneltilen eleştiriler. Özellikle enflasyonun iki katına çıktığı, mal ve hizmet sıkıntısının yaşandığı, karaborsanın zirve yaptığı, maliyetlerin arttığı ve burjuvazinin Allende’ye saldırdığı 1972 Halk Birliği için bir dönüm noktası oldu. Perde arkasında Şili’de kaos yaratmak isteyen ve bunu başaran tanıdık bir aktör var: “Egemen sınıflar birleşme çabalarını sürdürüyor. Amaç, sözde ‘sivil direniş’ taktikleri doğrultusunda tüm toplumsal alanlara müdahale etmektir. ‘: ABD hükümetinin gizli servisleri ve çok uluslu şirket tarafından aktif olarak desteklenen diğer birçok eylem hattı… Bu odaklar, grev yapan kamyonculara onbinlerce ABD doları tutarında takviye sağlıyor ve bu da onların operasyon yapma yeteneklerini kısmen açıklıyor. Haftalarca özgürce: ‘Şili’nin sosyalizme giden yolu’nun sona erdirilmesine 1,5 milyon dolar adandı “100 bin doların üzerinde bir fon kapsamında bu eyleme yaklaşık 100 bin dolar tahsis edildi. 14 Eylül 1972’den itibaren Başkan Allende, hükümeti kısa vadede istikrarsızlaştırmayı amaçlayan ‘Eylül Planı’nı kamuoyu önünde kınadı.”

Bu gerilim ortamında ordunun sesinin yükselmeye başladığını hatırlatan Gaudichaud; Sol hareketler, Sanayi Kordonları, siyasi partiler ve halk arasında çıkan huzursuzluğun 11 Eylül 1973 darbesine zemin hazırladığını belirtiyor. Özellikle Ekim 1972 krizi, “Ekim krizi, Türkiye’de önemli bir aşamayı temsil ediyor.” Salvador Allende hükümeti ile toplumsal hareket arasındaki ilişkilerin evrimi. Artık işçi sınıfı ile militanlar ve ‘hükümet’ ile hükümet arasındaki istikrarsız istikrarda bir çatlak var. ekonomik felç nedeniyle seçimler. Bu, mevcut konjonktürde toplumsal hareketler alanı ile kurumsal siyaset alanı arasındaki ilişkiyi tartışmanın merkezine koyan bir sistem krizidir… Gramsci’nin de belirttiği gibi bir hegemonya krizinden söz edebiliriz.”

‘CHICAGO ÇOCUKLARININ’ TAKTİKLERİ

Kültürel bir demokrasi girişimi, sosyalist bir deney ve Şilili aydınların deyimiyle “mini devrim” olan Halk Birliği, Allende’ye karşı CIA’nın desteklediği ordunun ve paramiliter güçlerin hedefi haline geliyor. Kuruluşunun üçüncü yılında 4 Eylül’de gücünü ortaya koyan Halkın Birliği bir yanda karşı devrim de hızla harekete geçiyor. Allende kitleleri iç savaşa ve provokasyonlara karşı uyarırken, Pinochet liderliğindeki ordu sermayeye karşı komünizm kartını oynuyor. Eylül 1973’teki CIA destekli darbenin aktörleri, 11 Eylül’ü takip eden birkaç gün içinde “kısa bir iç savaş” başlattılar. Gaudichaud’un sözleriyle: “Yazar Gabriel Garcia Márquez’in daha sonra açıkladığı gibi, Allende’nin Şili’nin ateşli Moneda kentindeki ölümü, Kendine özgü yolun çelişkilerini özetleyen bir benzetme: Barışçıl bir şekilde gerçekleştirmek istediği devrimi ve Şili oligarşisinin yüzyılın başında yaptığı bir Anayasayı makineli tüfekle savunurken ölen sosyalist bir militanın öyküsü. Bu ölüm aynı zamanda ilkelerine ve vaatlerine sadık, dürüst bir politikacı ve dürüst bir adamın ölümüdür. Lider, 11 Eylül sabahı saat sekize kadar General Pinochet’nin sadakatine güveniyordu ve bir dakikalığına savunma için müdahale edeceğini umuyordu. İsyana öncülük edenin General olduğu ortaya çıktı. İhanet olarak gördüklerini reddeden askerler, jandarmalar veya astsubaylar hemen silaha sarıldı. Başkentte uygulanan askeri strateji basit bir temele dayanıyordu. ama etkili bir plan: merkezi gücü (sembolik ve fiziksel olarak) ve oradan öncelikli olarak Endüstriyel Kordonları yok etmek için Moneda’ya doğrudan bir saldırı. Kontrolü sürdürmek için şehrin çevresine doğru ilerliyoruz…”

ABD tarafından finanse edilen, silahlandırılan ve kışkırtılan darbe ve şiddet, Şilili sosyalistleri ezerken, yok edilmesi amaçlanan ama her zaman canlı kalacak olan kolektif hafızayı harekete geçiriyor. Darbeden sonra halkın iktidarına dair sembolik anılar da yeniden canlandı.

Yazar, Halk Birliği’nin sonunu getiren ancak izlerini silemeyen 11 Eylül darbesinin anlamını, “dünyayı sarsan bin gün”ün nasıl ve hangi şartlarda sona erdiğini şu notla aktarıyor: “Bu Halk Birliği’nin trajik sonu, dünya çapındaki bu siyasi iktidar bağları çerçevesinde yazılıyor.Bu, emperyalizmin stratejik bir zaferidir, sadece bu bin günde elde edilen toplumsal kazanımların sıfır noktasına döndürülmesine izin verdiği için değil, ama aynı zamanda Şili’nin gerçek bir laboratuvara dönüştürülmesine olanak sağladığı için: şu anda dünyanın diğer yerlerinde bilinmeyen bu küçük Güney ülkesinin gelişimi Chicago Çocuklarının reçetenin birincil uygulayıcısı olacağı neoliberal bir kapitalizm. … 11 Eylül 1973’ten sonraki on yedi yıllık diktatörlük, Tomás Moulian ya da Manuel Gárate’nin ‘kapitalist devrim’ dediği, toplumun cunta tarafından yeniden şekillendirildiği yıllardır. Aslında, “Bu bir karşı devrim meselesidir Kelimenin tam anlamıyla.”

(KÜLTÜR VE SANAT HİZMETİ)

aksehir-ajans.com.tr

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

-
Başa dön tuşu
escort
istanbul escort
istanbul escort
istanbul escort
istanbul escort
istanbul escort
adalar escort
arnavutköy escort
ataşehir escort
avcılar escort
bağcılar escort
bahçelievler escort
bakırköy escort
başakşehir escort
bayrampaşa escort
beşiktaş escort
beykoz escort
beylikdüzü escort
beyoğlu escort
büyükçekmece escort
çatalca escort
çekmeköy escort
esenler escort
esenyurt escort
eyüp escort
fatih escort
gaziosmanpaşa escort
güngören escort
kadıköy escort
kağıthane escort
kartal escort
küçükçekmece escort
maltepe escort
pendik escort
sancaktepe escort
sarıyer escort
şile escort
silivri escort
şişli escort
sultanbeyli escort
sultangazi escort
tuzla escort
ümraniye escort
üsküdar escort
zeytinburnu escort
istanbul escort